Hoe te ontsnappen aan het antropoceen

Een ecologische ramp heeft Bethlehem van de kaart geveegd. Op twee videoschermen zijn beelden te zien van de gitzwarte oliestroom die door de straten denderde en het vuur dat bezit nam van de oude torens van de stad. Sindsdien zijn de inwoners gedwongen ondergronds te leven. Twee vrouwen, de één jong, de ander stervend, halen herinneringen op aan het leven voor de ramp. De oude vrouw weet nog hoe idyllisch de olijfgaarden waren, maar het meisje, dat ondergronds als kloon geboren is, moet het doen met de verhalen van anderen. Zelf heeft ze nooit de zon zien opkomen.

Natuurlijk, de existentialistische film In Vitro, die de Deens-Palestijnse kunstenaar Larissa Sansour maakte voor het Deense paviljoen op de Biënnale van Venetië, is sciencefiction. Zoals iedere dystopie schetst dit kunstwerk een inktzwart scenario voor de toekomst. Sansour is daarin niet de enige op deze biënnale, die zaterdag opent voor het publiek. Klimaatverandering en de desastreuze gevolgen daarvan vormen dit jaar een duidelijke trend in de landenpaviljoens.


Lees ook over Nederland op de Biënnale

Negentig landen doen er mee aan deze 58ste editie van de biënnale. Hun presentaties zijn verspreid over het hoofdterrein in de Giardini, de voormalige havenloodsen van de Arsenale en de vele stadspaleizen en kerken van Venetië. Er zit een competitief element in: op de openingsdag wordt de Gouden Leeuw uitgereikt voor het beste paviljoen. Vaak dienen de tentoonstellingen ook ter meerdere eer en glorie van de organiserende natie. Zo is het Russische paviljoen dit jaar een showcase voor de collectie van de Hermitage. Filmer Alexander Sokoerov bouwde er een bizarre en theatrale set, met 3D-figuren die zo uit Rembrandts schilderijen gestapt lijken te zijn.

Wat er gebeurt wanneer klimaatverandering het leven op aarde bedreigt en er massaal planten en dieren uitsterven, is te zien in het Scandinavische paviljoen. Daar zijn allerlei nieuwe soorten organismen te ontdekken. Het Finse duo Nabbteeri ontwierp een stel ruggengraatloze wezens die als slappe kussens op elkaar zijn gekwakt. De Zweedse Ingela Ihrman ontwikkelde absurd grote zeewieren, die als huiden te drogen hangen in de expositieruimte. De tentoonstelling heeft iets weg van een lieflijke sprookjeswereld, vol felgekleurde koralen en krankzinnige kristallen. Zo lelijk hoeft de toekomst er dus ook niet uit te zien.

Ghana doet dit jaar voor het eerst mee en maakt meteen diepe indruk met een groepstentoonstelling die mede door de pas overleden curator Okwui Enwezor geïnitieerd is. Topstuk is het nieuwe filmwerk The Four Nocturnes van John Akomfrah, dat aan de hand van de vier elementen – vuur, lucht, water en aarde – laat zien hoe de mens de natuur de vernieling in helpt. Op drie schermen trekken de fraaiste natuurbeelden voorbij, van oceanen en woestijnen, jungles en delta’s. Maar zandstormen, overstromingen en bosbranden liggen op de loer. Kamelen, olifanten, gnoes en zebra’s – allemaal zijn ze op drift. Ook de mens zelf trekt door de woestijn: jonge zwarte mannen en vrouwen, bepakt met rugzakken en waterflessen, op weg naar mensensmokkelaars in witte busjes.

Dit is geen dystopie meer, dit is nu aan de hand. Het antropoceen, het tijdperk waarin de aarde hinder is gaan ondervinden van menselijke activiteiten, is al langer een geliefd thema in de kunstwereld. Maar zelden zag ik de verbanden tussen klimaatverandering en massamigratie zo pregnant in beeld gebracht als hier, tussen de adobe muren van het Ghanese paviljoen.


Lees ook: Kwetsbare werken in de Venetiaanse mist

Tussen al die zwaarmoedigheid kun je wel wat vrolijk escapisme gebruiken. Daarvoor kun je terecht bij Laure Prouvost, die het Franse paviljoen heeft omgetoverd tot een blije onderwaterwereld waarin je je een zeemeermin kunt wanen – of een octopus. Haar tentoonstelling Deep See Blue Surrounding You is nu al de grote publiekslieveling van deze biënnale. Wie er een paar uur wachten in de rij voor over heeft, mag over een kronkelend zijpaadje naar binnen, via een gat dat Prouvost aan de achterzijde van het paviljoen heeft gegraven. Binnen lijkt het of ze de ruimte onder water heeft gezet, maar dat is schijn: de blauwe vloeren zijn gemaakt van een soort hars. Daarin drijven allerhande glazen zeebeesten – octopussen, aaltjes, vissen – die ze samen met de glasblazers van Murano maakte. Maar er liggen ook peuken en lege waterflesjes, want ook in Prouvosts zeemeerminnenwereld is de plasticsoep doorgedrongen.

Gezeten op bankjes van koraal, met boven je hoofd projecties van kwallen, kijk je vervolgens naar een film waarin Prouvost je meeneemt op een reis die van de Franse banlieus naar de Venetiaanse grachten leidt. Een bont gezelschap van onder meer een danser, een magiër, een rapper en een oud omaatje trekt soms met de auto, soms te paard, vliegend met de vogels of zwemmend door de kanalen richting de biënnale. Met een kinderlijk enthousiasme weeft Prouvost feit en fictie door elkaar – zoals Astrid Lindgren dat kon in haar Pippi Langkous-boeken en zoals kunstenaar Pipilotti Rist dat doet in haar video’s. Met een beetje fantasie lijkt ook een achterstandswijk vol betonnen flats een sprookjeskasteel.

Intussen is Prouvost, zo gaat het gerucht, bezig een tunnel te graven van het Franse paviljoen naar de buren: de Britten. Zodat die, als de Brexit zover is, kunnen uithuilen in haar onderwaterwereld. Want te midden van alle sprookjes en toekomstfantasieën dringt ook de actuele politiek wel degelijk door tot het biënnaleterrein. Het paviljoen van Venezuela, een land dat al maanden kampt met een politieke en humanitaire crisis, staat er vervallen bij. Terwijl bij de Zwitserse en Russische buren de champagne vloeit, ligt er bij Venezuela vuilnis voor de gesloten deur. Volgens de organisatie is de opening een week uitgesteld, maar het paviljoen ziet er nog zo troosteloos uit dat die inschatting iets te optimistisch lijkt. Op de trap voor de ingang heeft iemand een rode roos neergelegd, als een bermmonument voor een land in nood.

De Biënnale van Venetië vindt plaats van 11 mei t/m 24 nov. Inl: labiennale.org

Top 5 Landenpaviljoens

Frankrijk

Het Franse paviljoen, installatie van Laure Prouvost:Ideally this Map would show you the Way’. Foto EPA

„Ik wil een vis zijn en naar Venetië vliegen”, zegt een man in de film van Laure Prouvost en die vreemde zin wordt waarheid in een wonderbaarlijke film waarin lucht en water één worden. Het is een hallucinerende wereld, met inktvissen en vogels en mensen die naar het paviljoen vliegen, zoals immigranten en vluchtelingen naar hun einddoel verlangen. Er wordt gedanst en gedroomd, alles kan in deze film die wordt geprojecteerd in een zachte filmzaal. De ruimtes eromheen zijn een gladde glimmende wereld, met kwallen en vogels en mobieltjes en verloren schoenen, alles meegevoerd in een zachtblauwe epoxy coating. Samen vormen ze een hoopvolle en beeldschone roadtrip naar het onderbewustzijn, waar mensen springen om vogels te worden, want vogels behoren niet tot een natie.

Ghana

Glooiende muren in het Ghanese paviljoen. Foto Tiziana FABI / AFP

Het is de eerste presentatie van Ghana op de Biënnale en dat heeft het land groots aangepakt. Tussen dikke glooiende muren, een op traditionele huizen geïnspireerd ontwerp van architect David Adjaye, komen bijdragen van zes exposanten samen, als in een huis. Dat thuiskomen past bij het idee dat Ghana een grote diaspora heeft, met internationaal beroemde kunstenaars die hierin terugkeren naar het moederland. Centraal staat de onafhankelijkheid van 1957 en wat die gebracht heeft. Foto’s van Ghana’s eerste vrouwelijke fotograaf, Felicia Abban, worden gekoppeld aan geschilderde portretten van Lynette Yiadom-Boakye. El Anatsui ontwierp monumentale collages van flessendoppen die gedrapeerde abstracties vormen. Hoogtepunt is de film van John Akomfrah met meeslepende en dramatische natuurbeelden. Ook hierin doemen mensen op, lopend en dolend, hun pad over de wereld zoekend.

Chili

Een bezoeker bij het paviljoen van Chili. Foto Marton Monus.

Het paviljoen van Chili heeft veel weg van een wetenschapsmuseum, met landkaarten en kleine diorama’s. De presentatie ‘Altered Views’ pakt enkele onfrisse kanten aan van de Europese geschiedenis, om de blik eens om te draaien richting de kolonisator. Er worden zes casussen aangekaart. Die gaan over het etaleren van vrouwelijke psychiatrische patiënten, over de menselijke ‘zoos’ waarin exotische inboorlingen werden tentoongesteld, maar ook over het Nederlandse rampjaar 1672 toen buitenlandse machten Nederland aanvielen. Teksten en een klein diorama van een executieplek vertellen hoe de gebroeders De Witt als zondebok werden gebruikt, werden gelyncht en gevild. Het woedende publiek at deels hun lichamen op, inclusief genitaliën. Samen vormen de zes casussen een ode aan soevereiniteit van niet-Europese landen.

Denemarken

Still uit de film van de Deens-Palestijnse kunstenaar Larissa Sansour in het Deense paviljoen.

De tentoonstelling Heirloom van de Deens-Palestijnse kunstenaar Larissa Sansour bestaat uit een ruimtelijke installatie en een nieuwe film die op een fraaie manier in elkaar grijpen. Een van de zalen van het paviljoen is gevuld met een indrukwekkende inktzwarte bal, die al het licht opzuigt, als een zwart gat.

De tegels waarmee de vloer van het paviljoen bekleed is, zijn gemaakt aan de Palestijnse Westoever en komen ook weer terug in de film, die deels opgenomen is in een Ottomaanse villa in Bethlehem.

Nederland

Iris Kensmil, The New Utopia Begins Here: Claudia Jones, 2018, Nederlandse paviljoen Foto Gert Jan van Rooij.

Kunstenaars Iris Kensmil en Remy Jungerman maakten een glasheldere, museaal ogende presentatie met indrukwekkende wandschilderingen en abstracte sculpturen. Beide kunstenaars lieten zich inspireren door modernistische stromingen als De Stijl, maar voegen daar hun eigen verhalen en invloeden aan toe.

Kensmil doet dat door portretten van zwarte feministen te tonen tegen een achtergrond van Mondriaan-achtige blokken. Jungerman mengt de kleuren van De Stijl met de abstracte patronen op het textiel van de Surinaamse Marron-cultuur.

Met medewerking van Sandra Smets

Source link
2019-05-10 15:15:59

nuno-show.nl

error: Content is protected !!

This Area is Widget-Ready

You can place here any widget you want!

You can also display any layout saved in Divi Library.

Let’s try with contact form: